ഉത്തരപ്രദേശിലെ ദീപോത്സവം ഈത്തരത്തിലുള്ള ലോക റെക്കോർഡുകൾക്കെന്ത് ചെയ്യണമെന്നറിയാൻ —   എഡ്വ. സഞ്ജയ് പാണ്ഡേ

ഉത്തരപ്രദേശിൽ ദീപോത്സവം ആമുഖമായി 2017ൽ ആരംഭിച്ചിരുന്നു, ആ ദിവസം എട്ട് മുണ്ടിയായിരുന്നു 1.71 ലക്ഷം ദീപങ്ങൾ മാത്രം ആണെയായിരുന്നു അണയ്ക്കപ്പെടുന്നത്. അതിനുശേഷം hvert വർഷവും ഈ പ്രോഗ്രാം വിപുലമാകുകയും ഭംഗേയാവുകയും ചെയ്തു, 2025ൽ അത് എങ്കിലും 26.17 ലക്ഷത്തിലേക്ക് വർധിച്ചു. ഈ വർഷം ആയോധ്യയിൽ നടന്ന ദീപോത്സവം 2025ൽ സർയു നദിയുടെ ഘാറ്റങ്ങളും തീരങ്ങളും ഉൾക്കൊണ്ടും ഏകദേശം 26,17,215 ദീപങ്ങൾ ഒരുമിച്ചാണ് ജ്വലിപ്പിച്ചു എന്നത് ലോക റെക്കോർഡായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ പരിപാടി ഗിനീസ് വേൾഡ് റെക്കോർഡുകൾ tarafından അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് നടപടിക്രമത്തിലാണ്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ 2,128 ഭക്തർ ഒരുമിച്ച് ആർതിയും ദീപപ്രജ്വലനവും നടത്തി — അത് ഒരൊറ്റ തിരിച്ചറിവായി മറ്റൊരു റെക്കോർഡ് ആയി വർഗ്ഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. പരിപാടിയിൽ ഏകദേശം 33,000 സന്നദ്ധപ്രവര്‍ത്തകർയും ആയിരക്കണക്കിനു ഭക്തരും പങ്കെടുത്തു.

ഭാജപ സർക്കാർ പ്രകാരം ദീപോത്സവത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം അയോധ്യയെ ഒരു ആഗോള മതപരമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി അവതരിപ്പിക്കലാണെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു. ഡ്രോൺ ഷോകൾ, ലേസർ ലൈറ്റിംഗ്, സാംസ്കാരിക അവതരണങ്ങൾ, സാങ്കേതിക പ്രദർശനങ്ങൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് “നവ-അയോധ്യ”, “മതപരമായ വിനോദസഞ്ചാരം” மற்றும் “സാംസ്കാരിക-വികസനം” എന്നാണർത്ഥം വരുന്ന ബ്രാൻഡിങ്ങ് വഴി പ്രാദേശിക സാമ്പത്തികത്തെയും സേവന മേഖലയെയും പ്രയോജിപ്പിക്കുമെന്നു അവകാശപ്പെടുന്നു. ഇതുകൊണ്ട് വിനോദസഞ്ചാര വ്യവസായം, ഹോട്ടൽ താമസം, പ്രാദേശിക സേവന വ്യവസായങ്ങൾക്ക് ഊർജവും അയോധ്യയിൽ റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് വിലകൾ പലയിടത്തോളം ഉയരുകയും കുംഹാർ കുടുംബങ്ങൾക്കും ഹസ്തശിൽപി കൾക്കും തൊഴിൽ-വരുമാന മാർഗ്ഗങ്ങൾ ലഭിക്കുകയും ചെയ്യും എന്ന വാദം ഉൾപ്പെടുന്നു.

എങ്കിലും ഈ നാണയത്തിന്റെ മറുവശവും ഉണ്ട്. വിമർശനങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കാതേക്ക്, കഴിഞ്ഞ നിരവധി വർഷങ്ങളായി നടക്കുന്ന അയോധ്യയുടെ ദീപോത്സവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചില ബഡ്ജറ്റ് വകറിവുകളോ ചെലവ് സംബന്ധമായ വിവരം വർഷങ്ങളായി പടിയൊഴിഞ്ഞും വിശദമായും പൊതു രേഖകളിൽ ലഭ്യമാക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. അപ്പോൾ എന്താണ് — യുപി സർക്കാരിനു ഈ മേഖലയിലെ നേട്ടം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ പ്രശംസിക്കയുടെയോതും പാടുണ്ടോ? നികുതി നൽകുന്നവരുടെയും സർക്കിർത്ത ചെലവിൽ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഇത്തരം പരിപാടികളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുമ്പോൾ ഉത്തരപ്രദേശിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കപ്പെടുമോ? ഇത്തരം സംശയങ്ങൾ ഉയരുന്നുണ്ട്. ഇത്തരം അസാധാരണ റെക്കോർഡുകൾ യുപി എന്ത് ചെയ്യും? ഈ പരിപാടികളിൽ എത്ര ചെലവിറങ്ങുന്നു, അയോധ്യ നഗരത്തിന് ലഭിച്ച നഫ്യം യുപിക്ക് പോലും ലഭ്യമാണോ — ഇവയൊക്കെ പലചോദ്യങ്ങളായി നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

ഒരുവശത്ത് ഇത്തരം പരിപാടികളിൽ അപാരമായ ചിലവുകൾ ചെലവിട്ട് റെക്കോർഡുകൾ സൃഷ്ടിച്ചു കൊണ്ടുകൊണ്ടു യാഥാർത്ഥ്യത്തിലെ പ്രശ്നങ്ങളിൽ കൺമൂടിവെയ്ക്കുക സ്വയം ഒരു വിരോധാഭാസമാണ്. ഉത്തരപ്രദേശം തന്റെ മഹത്തായ ശേഷികൾക്കൊപ്പമുള്ളതും പെരുത്തയും ഉള്ളതായിരുന്നിട്ടും ദാരിദ്ര്യം, കുറയപ്പെട്ട സാക്ഷരത, ദുരിതം നിറഞ്ഞ ആരോഗ്യവ്യവസ്ഥ, മനോഭുകയാണ് തകർന്ന അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളാൽ പിന്നോക്കമായ ഒരു സംസ്ഥാനമാണ്. ഇത് ഇന്ത്യയിലെ മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളോ ലോകമഹാപരിഭാഷയിലുള്ള വികസനോത്സാഹികളോടും താരതമ്യമായി പലതിലും പിന്തിരിയുകയാണ്. ഇത്തരമൊക്കെ സാഹചര്യത്തിൽ ബഡ്ജറ്റിന്റെയും വിഭവങ്ങളുടെയും വലിയൊരു ഭാഗം ഇത്തരം പരിപാടികളിലേയ്ക്ക് വിനിയോഗിക്കപ്പെടുന്നത് കൊണ്ട് വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യവത്കരണം, പ്രാദേശിക വികസനം തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന മേഖലകളിൽ ശ്രദ്ധ കുറയാൻ ഇടയുണ്ടാകാം. “റെക്കോർഡ് നിർമ്മാണം” എന്ന പ്രവണത വളർച്ചാ മുൻഗണനകളെ പിന്നിലാക്കുന്നില്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കുക അത്യാവശ്യമാണ്.

ഉത്തരപ്രദേശം (യുപി), ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പേർസംഖ്യയുള്ള സംസ്ഥാനമായി, അതിന്റെ വിശാല ജനസംഖ്യ (സമയം ഏകദേശം 24 കോടി) കാരണം ആഗോള തലത്തിൽ പാകിസ്താൻ അല്ലെങ്കിൽ ബ്രസീൽ പോലുള്ളവരോടു താരതമ്യപ്പെടാനിടയുള്ളതാണ്. എങ്കിലും സാമൂഹ്യ, ആർത്തിക, പരിസ്ഥിതി സൂചകങ്ങളിൽ ഇത് ഇന്ത്യയുടെയും ലോകമഹാസമൂഹങ്ങളുടെയും ഏറ്റവും പിന്നോക്ക പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായി കണക്കാകുന്നു. നിതി ആയോഗ്, രഘുരാം രാജൻ കമ്മിറ്റിയുടെ റിപ്പോർട്ടുകൾ (2013), സംയുക്ത രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ കണക്കുകൾ എന്നിവയുടെ പ്രകാരം യുപി BIMARU (ബിഹാർ, മധ്യപ്രദേശ്, രാജസ്ഥാൻ, ഉത്തരപ്രദേശ്) ഗ്രൂപ്പിന്റെ അംഗമാണ്, ഇത് ഭാരതത്തിന്റെ വികസനത്തെ പിന്നോട്ടു നയിക്കുകയാണ്. ചില സൂചകങ്ങളിൽ യുപിയുടെ നില ഉപ്പ്-സഹാറാ ആഫ്രിക്കയിലെ ചില രാജ്യങ്ങളേക്കാളും (ഉദാഹരണത്തിന് മാലി) തന്നെ മോശമാണെന്ന് കാണുന്നു. 2025 വരെയുള്ള ഏറ്റവും അടുത്ത കണക്കുകൾ (NITI Aayog MPI 2023, RBI 2024) മെച്ചപ്പെടൽ സൂചിക്കുന്നുവെങ്കിലും യുപി പല റീതിലുകളും ഇപ്പോഴും ഏറ്റവും താഴ്ന്ന നിരകളിൽ തന്നെ തുടരുന്നു. താഴെ പ്രധാന മേഖലകളിൽ യുപി എവിടെയെല്ലാം പിന്നോക്കമാണെന്ന് വിശകലനം ചെയ്യുന്നുമുള്ളത്, അവയുടെ കാരണം അന്വേഷിക്കുന്നതെന്തുകൊണ്ട് സർക്കാരിന് ഒരുകാലം കഴിയുമ്പോഴേയും മറന്നു പോയതാണ് എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ദാരിദ്ര്യവും ബഹുമുഖ ദാരിദ്ര്യ സൂചകവും (MPI) പരിശോധിക്കുമ്പോൾ യുപിയിൽ 22–25% ജനസംഖ്യ (ഏകദേശം 5 കോടി ആളുകൾ) ബഹുമുഖ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ ജീവിച്ചുവരുകയാണ്. ഇതിൽ Poshan (പോഷണം), വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യ, ശുചിത്വം എന്നിവ പോലുള്ള അടിസ്ഥാന മേഖലകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. NITI ആയോഗിന്റെ 2023 കണക്കുകൾ പ്രകാരം യുപി ഇന്ത്യയിൽ ബിഹാറിന് (33%) പിന്നീട് ജാർഖണ്ഡ് (28%) എന്നിവയ്ക്ക് ശേഷം മൂന്നാമത്തെ സ്ഥാനത്താണ്. ആഗോള MPI പട്ടികയിൽ യുപി താഴ്ന്ന 20% സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പെടുന്നു, ഇത് മാലി ($2,246 PPP) പോലുള്ള രാജ്യങ്ങളുമായി ഇത് സമാനത കാണിക്കുന്നു. ഗ്രാമീണ പ്രദേശങ്ങളിൽ അവസ്ഥ കൂടുതൽ വFederാണ്, അവിടെ ശുദ്ധ പാനീയജലം ലഭിക്കലും വൈദ്യുതിക്ക് ലഭ്യതയും പരിമിതമാണ്.

2024-ൽ യുപിയുടെ പ്രതിവ്യക്തി വരുമാനം ₹93,422 (NSDP) ആണ്, രാജ്യാന്തര ശരാശരി (₹1.7 ലക്ഷം) നെക്കാള്‍ 45% കിഴികളും ആണ്. ഇത് ഇന്ത്യയിലെ താഴ്ന്ന അഞ്ച് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ (ബിഹാർ, ഒഡിഷ, ജാർഖണ്ഡ്, മണിപൂർ എന്നിവ) ഒന്നാണ്. വാങ്ങൽ ശക്തി സമതുല്യത്തിൽ (PPP) ഇത് $2,252 ആണ്, ആഗോള തലത്തിൽ নিম്ന വരുമാന രാജ്യങ്ങളൊന്നിനോടും സാമ്യമായി. 2012 മുതൽ വരുമാനം ഇരട്ടിയായി വർധിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളോടുള്ള വേഗതയെ അപേക്ഷിച്ച് വളർച്ച നിരക്ക് മന്ദമാണ്, ഇതാണ് യുപിയെ സാമ്പത്തികമായി പിന്നോട്ട് നയിക്കുന്നത്.

യുപിയുടെ സാക്ഷരതാ നിരക്ക് 67.7% ആണ്; ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ ഇത് 60%ൽ താഴെയാണെന്നതാണ്. ഇത് ഇന്ത്യയിലെ താഴ്ന്ന 10 സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണ്, ദേശീയ ശരാശരി 74% എന്നതിനെ അപേക്ഷിച്ചുള്ള നിലയാണ്. പ്രത്യേകമായി വനിത സാക്ഷരതയിൽ യുപി 28-ാം സ്ഥാനത്താണ്, BIMARU സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത്. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരവും കുറഞ്ഞതാണ്, സ്‌കൂൾ ഡ്രോപ്പ്ആഔട്ട് നിരക്കും (പ്രധാനം പെൺകുട്ടികളിൽ) ദേശീയ ശരാശരിയെക്കാൾ ഉയരുമാണ്.

ഉത്തരപ്രദേശിന്റെ Infantil മരണം നിരക്ക് (IMR) 64 പ്രതി 1,000 ജനനവും മാതෘമരണ നിരക്ക് (MMR) 167 പ്രതി ലക്ഷ ജനനവുമാണ്. ഇത് ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും ദുഷ്‌കരമായ IMR ആണ്, MMR-ൽ മൂന്നാം സ്ഥാനത്താണ് (ബിഹാർ, അസം എന്നിവയ്ക്ക് ശേഷം). ഈ കണക്കുകൾ ചില ആഫ്രിക്കന്‍ രാജ്യങ്ങളേക്കാള്‍ (ഉദാ. മാലി, ചാദ്) പോലും മോശമാണെന്ന് കാണിക്കുന്നു. NFHS-5 (2019–21) പ്രകാരം ഗ്രാമീണ പ്രദേശങ്ങളിൽ നീതമാറ്റം മതിയായ വാക്സിനേഷൻ നിലയും പോഷണത്തിലെ കുറവുമൊക്കെയാണ് ഗുരുതര പ്രശ്നമെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. കൂടാതെ COVID-19 കാലത്ത് യുപിയിൽ റോഡ് അപകടങ്ങളിൽ 41,746 മരണം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തതും ആരോഗ്യ-സംരക്ഷണ സംവിധാനങ്ങളുടെ ദുർബലതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.

യുപിയിലെ ബേറോജനിതാൽ നിരക്ക് 7–8% (NSSO 2023) വരെയാണ്, ഇത് ദേശീയ ശരാശരി (6%) നെക്കാൾ ഉയർന്നതാണ്. കൂടുതൽകൂടിയ 50 ലക്ഷത്തിനു മുകളിൽ തൊഴിലാളികൾ തൊഴിൽസന്ധ്യകളിലേക്ക് മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് (മഹാരാഷ്ട്ര, ഗുജറാത്ത്, ദില്ലി) പ്രവാസമാകുന്നു. BIMARU സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇന്ത്യയിലെ 45% ജനസംഖ്യ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നു, എങ്കിലും GDPയിൽ ഇതിന്റെ സംഭാവന വെറും 8–9% മാത്രമാണ്. യുപി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ 70% ആളുകൾ കൃഷിക്കേടി ആശ്രയിച്ചവരാണ്; എന്നാൽ കുറഞ്ഞ ഉൽപാദനക്ഷമതയും, പുലരി-വക്കിയാവസ്ഥകളുടെയും മറ്റു പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളുമാണ് ഇത് കൂടുതല്‍ ദുർബലമാക്കുന്നത്.

യുപിയിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ഗ്രാമീണ പ്രദേശങ്ങളിൽ, വളരെ ദുർബലമാണ്. ലോകതലത്തിൽ തുറന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ ശൗചം ചെയ്യുന്ന കേസുകളുടെ 60% ഇന്ത്യയിലാണ്, അതിൽ യുപി വലിയൊരു പങ്കാണ് വഹിക്കുന്നത്. സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ ഉണ്ടായിട്ടും ഗ്രാമീണ ശുചിത്വത്തിൽ പുരോഗതി മന്ദമാണ്. റോഡ് സാന്ദ്രത ദേശീയ ശരാശരിയെക്കാൾ താഴെയാണ്, 101 ആകാംക്ഷാപൂർണ്ണ ജില്ലകളിൽ നിന്ന് 6 ജില്ലകൾ (ശ്രാവസ്തി, ബാലറാംപുര്‍, സിദ്ധര്ത്ഥനഗർ, ചന്ദൗലി, ഫതേപുര്‍, ബഹറൈച്) യുപിയിലൊന്നാണ്. ഈസ്റ്റേൺ യുപി പ്രത്യേകിച്ച് പിന്നോക്കമാണ്. യുപിയിൽ ഗംഗാ നദിയുടെ മലിനീകരണം ആഗോളതലത്തിലാണ് ഉയർന്നതെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; ഗംഗാ ശുചീകരണ പദ്ധതി വിജയമാക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് നിരൂപണങ്ങളും ഉണ്ടായി. കൃഷി, ജനസംഖ്യയുടെ 70%ക്ക് ആശ്രയം നൽകുന്ന ഘടകം ആയിരിക്കെ, കുറഞ്ഞ ഉൽപാദനക്ഷമതയും, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങളുടെ ഫലവും എന്നിവ ഇത് ദുർബലമാക്കുന്നു. ഓരോ ഹെക്ടറിനും ലഭിക്കുന്ന വിളവു ദേശീയ ശരാശരിയെ അപേക്ഷിച്ച് കുറവായിരിക്കുകയാണ്, കൂടാതെ വര്ഷന്റിലും വരുന്ന വര്ഷാ-ഉണക്കത്തിൽ നിന്നുള്ള നഷ്ടം ഉണ്ടാകുന്നു. ഇതുമൊക്കെയാണ് യുപിയെ പരിസ്ഥിതിയും സാമ്പത്തികവും രണ്ടുവശത്തും ദുർബലമാക്കുന്നത്.

യുപിയിൽ കുറ്റകൃത്യ നിരക്കുകൾ, പ്രത്യേകിച്ച് പൊലീസ് കസ്റ്റഡിയിൽ മരണങ്ങൾ (2014-ൽ 365), ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും ഉയർന്നവയാണ്. ജാതി-മത വളർത്തൽ അടക്കമുള്ള സംഘർഷങ്ങളും സാധാരണമാണ്. NCRB, NHRC എന്നിവയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം യുപിയിലെ 75 ജില്ലകളിൽ ഭരണവും വികസനവും അസമമമാണ്. രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരതയും ഭ്രഷ്ടതയും ദീർഘകാല വികസനത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

സൗത്ത് പാർട്ടി (ഭാജപയും ആർ.എസ്.എസ് ഉപദേശകരും) എല്ലാവരോടും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകളോടുള്ള കടുത്ത വെറുപ്പു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഭരണത്തിലുള്ള സംസ്ഥാനമായ കേരളത്തെ യുപിയോടെയോ തുല്യമായി എത്രമാത്രം താരതമ്യപ്പെടുത്താമെന്നത് സംശയാതീതമാണ്. കേരള സർക്കാർ പൊതുസുരക്ഷക്കും സൗകര്യങ്ങൾക്കും പ്രധാന്യം നൽകുന്നതാണ് കേരളത്തിന്റെ പുരോഗതിയുടെ പ്രധാന കാരണം എന്നുമുണ്ട്. 2022-ലെ UNDP ഉപ-ദേശീയ കണക്കുകൾ പ്രകാരം, കേരളത്തിന്റെ HDI 0.758 ആണ് (ഭാരതത്തിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭൂതമേഖലകളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പട്ടികയിൽ രണ്ടാമതെത്തിയ സ്ഥാനം), ഇത് അതിനെ “ഉയർന്ന മാനവിക വികസന” വിഭാഗത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നു. മറുവശത്ത്, ഉത്തരപ്രദേശിന്റെ HDI 0.609 ആണ് (36-യിൽ നിന്നുള്ള 34-ാമത്), ഇത് “മധ്യമ മാനവിക വികാസം” വിഭാഗത്തിലെന്നാണു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങളിലുളള HDI യിലെ 0.149 വ്യത്യാസം അത്യന്തം ഗൗരവമുള്ളൊരു വ്യത്യാസമായി കാണപ്പെടുന്നു.

കേരളത്തിന്, യുപിയിലെ ദീപോത്സവം പോലെയുള്ള ഏതെങ്കിലും ലോക റെക്കോർഡ് നിലവിൽ ഇല്ല. എങ്കിലും ദക്ഷിണ ഇന്ത്യയിലെ പല സംസ്ഥാനങ്ങളോടും പോലെ കേരളം വ്യക്തമായി ഉത്തരപ്രദേശിനെക്കാൾ മെച്ചപ്പെടുന്നതായ പ്രകടനം കാണിക്കുന്നു; കാരണം അതിന്റെ HDI സ്കോർയും അതിന്റെ എല്ലാ ഉപഘടകങ്ങളും യുപിയെക്കാൾ ഉയർന്നതാണെന്നതാണ്. കേരളത്തിന്റെ പ്രകടനം അതിനെ ആഗോളതലത്തിൽ മധ്യമ-വരുമാന  രാജ്യങ്ങളായ മെക്സിക്കോ, ചൈന മുതലായവയുടെ തുല്യനിലയിലായിത്തീരുന്നു, എന്നാൽ ഉത്തരപ്രദേശിന്റെ പ്രകടനം സൗത്ത് ഏഷ്യയിലെ താഴ്ന്ന-മധ്യ വികസന നിരതിയുടെ അടുത്താണ്.

കേരളത്തിന്റെയും ഉത്തരപ്രദേശത്തിന്റെയും ഇടയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഈ വ്യത്യാസത്തിന് കർത്തൃത്വ നയപരമായ മുൻഗണനകൾ, വിഭവങ്ങളുടെ ഹ ഭേദവത്കരണം, സാമൂഹ്യ-ആർത്ഥിക ഘടനകളിലെ ദീർഘകാല വ്യത്യാസങ്ങൾ പ്രധാന കാരണങ്ങളാണ്. കേരളത്തിന്റെ ആജീവനാന്തം 73.43 വർഷമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്, ഇത് യുപിയെക്കാൾ ഏകദേശം 8 വർഷം കൂടുതലാണ്. ഇത് 1970-കളിൽ ആരംഭിച്ച കേരളത്തിലെ ശക്തമായ പൊതു ആരോഗ്യ നിക്ഷേപങ്ങളാണ് കാരണമെന്നാണ് ലോകടെ നിരീക്ഷണം — പ്രാഥമിക ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ വ്യാപക ശൃംഖല, ഉയർന്ന വാക്സിനേഷൻ നിരക്ക്, മാതൃ-ശിശു ആരോഗ്യ പരിപാടികൾ എന്നിവയുടെ ഉപയോഗം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. മറുവശത്ത്, വലിയ ജനസംഖ്യയുള്ള (24 കോടികൂടുതൽ) വയർ, പാരമ്പരിക കൃഷിമേധാവിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എന്നിവയുള്ള ഉത്തരപ്രദേശിൽ ഉപഭോക്ഷണം, ഗ്രാമീണ പ്രദേശങ്ങളിലെ അപകടകരമായ ശുചിത്വാവസ്ഥകൾ, അസമമായ ആരോഗ്യ സേവനങ്ങൾ എന്നിവ കാരണം ശിശു മരണം ഉയർന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു; അതിലൂടെ ആകെ ആസ്വാദ്യജീവിതകാലം കുറഞ്ഞതായും കാണപ്പെടുന്നു.

കേരളത്തിന്റെ സാക്ഷരത നിരക്ക് 96% ത്തിൽകൂടുതലാണ്, പൊതുവെ അവന്റെ പൊതു വിദ്യാഭ്യാസ സംവിധാനവും ഫലപ്രദമാണ്. സൗജന്യ മധ്യാഹ്ന ഭക്ഷ്യ പദ്ധതി, ലിംഗ-സമാവേശ നയങ്ങൾ എന്നിവ പ്രത്യേകിച്ച് പെൺകുട്ടികളുടെ školy പ്രവേശനം ഉയർത്തിയിട്ടുണ്ട്; ഇതിന്റെ ഫലത്തിൽ ശരാശരിയും പ്രതീക്ഷിച്ച സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസ വർഷങ്ങളും കൂടുതലാണ്. യുപിയിൽ ഗ്രാമീണ പ്രദേശങ്ങളിലുളള കുറവായ എൻറോൾമെന്റ് (പ്രത്യേകം പെൺകുട്ടികൾക്ക്), അധ്യാപക കുറവ്, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ അഭാവം എന്നീ പ്രശ്നങ്ങൾ കാരണം വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ കൈവരിച്ച നേട്ടം കേരളത്തിനെക്കാൾ ഏകദേശം രണ്ടു-മൂന്ന് ഭാഗങ്ങളുടേതാണ്.

രണ്ടാമതും സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ പ്രതിവ്യക്തി വരുമാനം വ്യവസായ രാഷ്ട്രീയ സംസ്ഥാനങ്ങളായ മഹാരാഷ്ട്ര പോലുള്ളവയെപ്പോലെ കുറഞ്ഞതാണെങ്കിലും, കേരളം അതിന്റെ ആഗോള പ്രവാസി തൊഴിലാളി ബഹുഭാഗം (പ്രത്യേകം ഖത്തർ എന്നീ ഖാഡി രാജ്യങ്ങളിൽ) നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന റീമിറ്റൻസുകളും ടൂറിസത്തിൽ നിന്നുള്ള വരുമാനവും ഉപയോഗിച്ച് ലാഭം കെട്ടിവരുന്നു. കൂടാതെ കേരളത്തിൽ സമ്പത്തിന്റെ വിതരണം കൂടുതൽ ഒരോറ്റത്തിലാണെന്നും കാണുന്നു. മറുവശത്ത്, യുപിയുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും കാർഷികവും അസംഘടിത റേഗിയണൽ തൊഴിൽ മേഖലകളും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, അവിടെയുള്ള ദാരിദ്ര്യ നിരക്ക് (ഏകദേശം 30% എന്നതിനും കേരളത്തിന്റെ 0.5% നെ അപേക്ഷിച്ച്)ഉം അസമത്വവുമുമാണ് ഉയർന്നത്.

“കേരള മോഡൽ” സാമൂഹിക ക്ഷേമത്തെ മേധാവിയായി സ്വീകരിക്കുന്ന വികസന തന്ത്രത്തിനൊരു മികച്ച ഉദാഹരണം ആണ്; അതിന്റെ ലക്ഷ്യം തിവ്രയും വൻ വ്യവസായവൽക്കരണമുണ്ടാക്കാതെയും മനുഷ്യ മൂലധനത്തിൽ നിക്ഷേപം നടത്തിയും അസമത്വം കുറയ്ക്കിയും പ്രതിസന്ധികളോട് സഹായദായകമായ ഉറപ്പു നിർമ്മിക്കാനാണ്. ഉത്തരപ്രദേശിന് കഴിഞ്ഞ വര്‍ഷങ്ങളിൽ ചില പുരോഗതികൾ ഉണ്ടായെങ്കിലും — ഉദാഹരണത്തിന് ആയുഷ്മാൻ ഭാരത് പോലുള്ള ആരോഗ്യ ഇൻഷുറൻസ് പദ്ധതികൾ വഴി — അതിന്റെ വലിയ ജനസംഖ്യയും വിഭവ പരിമിതികൾ കാരണം ഈ ശ്രമങ്ങളെ വ്യാപകമായി നടപ്പിലാക്കുക വളരെ വെല്ലുവിളിയാണെന്ന് കാണപ്പെടുന്നു. 2023-ൽ ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ HDI 0.685 വരെ എത്തിയെങ്കിലും, കേരളവും उत्तरപ്രദേശും പോലെയുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അന്തരം മുൻകൂട്ടി ലക്ഷ്യ നയങ്ങൾ ആർജവമായി ആവശ്യമാണ് എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

കണക്കുകൾ കാണിക്കുന്നു: യുപിയും ബിഹാറും രണ്ട് “ട്രിപ്പിള്‍ എൻജിൻ” സർക്കാർ മുതലായിട്ടും ഇന്ത്യയിൽ തൊഴിൽസന്ധ്യകൾക്കായി ലാറ്ജ്-സ്കെയിൽ ആയി പ്രവാസം ചെയ്യുന്ന രണ്ടുപ്രധാന സംസ്ഥാനങ്ങളാണെന്ന്.

ഗ്രാമീണ പ്രദേശങ്ങളിലോ കുറവായി വികസിച്ച ജില്ലകളിലോ സ്ഥിരതയുള്ളയും ഗുണമേന്മയുള്ളതുമായ തൊഴിൽ അവസരങ്ങളുടെ അഭാവമാണ് ആളുകളെ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കോ നഗരങ്ങളിലേക്കോ കൊണ്ടുപോകുന്നത്. യുപിയിലെ ആനവധി ജോലിക്കാരും അർദ്ധ-പ്രാവീണ്യമുള്ളവയോ അപ്രാവീണ്യമുള്ളവയോ ആണ്. കുടുംബ ബാധ്യതകൾ, പരിമിത പ്രാദേശിക അവസരങ്ങൾ, മാക്സിമം ജോലികമ്പനികളുടെ അഭാവം തുടങ്ങിയ കാരണങ്ങളാൽ ലക്ഷംക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഇരുപതൊന്നൊടുപാലിശസ്സാണ് കഴിഞ്ഞ 2 ദശകങ്ങളായി ഖാഡി രാജ്യങ്ങളിലേക്കോ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കോ പ്രവാസമാകുന്നത്. മതിയായ അവസരങ്ങളുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ ഇത്തരേതായ അളവിലെ പ്രവാസം ഉണ്ടാകുകയില്ലായിരുന്നു. മികച്ച കഴിവുകൾ തേടുന്ന പഠനാര്‍ഹരായ യുവാക്കളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു — ഇവർക്ക് യുപിയിൽ ഭാവി കാണാനാവിക്കാത്തതിനെത്തോറും ഇവർ പുറത്തെക്കുപോകുന്നു. ഈ പ്രവണത സാമൂഹ്യ അസമവിതരണം, അവസര അസമത്വം, വികസനത്തിന്റെ അവന്താര ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് വ്യത്യാസം എന്നൊക്കെയാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഇത് പരിഷ്കാര നയങ്ങൾക്ക് ഒരു മുന്നറിയിപ്പാണ്.

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, സംസ്ഥാനത്തിന് “മികച്ച തൊഴിൽ അവസരങ്ങൾ, നൈപുണ്യങ്ങളെ ഉയർത്തുക, വ്യവസായം ও സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ നിക്ഷേപം” എന്നിവ ഉയർത്തേണ്ടതുണ്ട്, അതിലൂടെ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ തamadസ്ഥലങ്ങളിലും തുടരുകയും പ്രവാസം കുറയുകയും ചെയ്യാം. എന്നാൽ സർക്കാരിന്റെ മുൻഗണനകൾ ഇപ്പോഴും യുപിയെ ആധ്യാത്മിക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാക്കുന്നതിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതാണെന്നും അതുകൊണ്ടുതന്നെ മഹാകുംബ്, ദീപോത്സവം പോലുള്ള പരിപാടികൾ യുപിയുടെ ഒരു തിരിച്ചറിയൽ സ്വരൂപം ചെയ്യാൻ സർക്കാർ ശ്രമിക്കുന്നു.

ഇതിൽനിന്ന് യുപിക്ക് ഒരു ഉജ്ജ്വല ഭാവി ഉണ്ടാകുമോ എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരമനുവദിക്കുക — ഇതിന്റെ ഉത്തരം നിങ്ങൾ തന്നെ ആലോചിക്കുക. തത്സമയം ദീപോത്സവം പോലെയുള്ള ലോക റെക്കോർഡുകളിൽ ‘ലോകഗുരു’ ആകുന്നതിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്തി മനസ്സേറും വിധം താൽപര്യം കാണിച്ചാലും ഒതുങ്ങിപ്പോകാം.