ഹിന്ദു ഐതിഹ്യങ്ങളിലും, ഇതിഹാസമായ മഹാഭാരതത്തിലും, ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ നിർമ്മിച്ച മഹത്തായ നഗരമായാണ് ദ്വാരക അറിയപ്പെടുന്നത്. ഗുജറാത്തിലെ ഇന്നത്തെ ദ്വാരകയ്ക്ക് അടുത്തായി കടലിനടിയിൽ മറഞ്ഞുകിടക്കുന്ന ഈ പുരാതന നഗരം ‘കൃഷ്ണന്റെ സ്വർണ്ണ നഗരം’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
ഐതിഹ്യം അനുസരിച്ച്, ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് യാത്രയായ ഉടൻ തന്നെ, കലിയുഗം ആരംഭിക്കുകയും ദ്വാരക നഗരം കടലെടുക്കുകയും ചെയ്തു. കടൽദേവൻ ഭൂമി തിരികെ എടുത്തു എന്നും കൃഷ്ണൻ്റെ കൊട്ടാരം മാത്രം ബാക്കിയായി എന്നും കഥകൾ പറയുന്നു. യാദവ കുലത്തിൻ്റെ അന്ത്യം കുറിച്ചുള്ള ഒരു ശാപമാണ് നഗരം കടലിൽ മുങ്ങാൻ കാരണമെന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
1960-കൾ മുതൽ ആരംഭിച്ച പുരാവസ്തു ഗവേഷണങ്ങൾ ഈ ഐതിഹ്യത്തിന് ചരിത്രപരമായ അടിത്തറ നൽകി. അറബിക്കടലിൽ നടത്തിയ നിരവധി ഗവേഷണങ്ങളിലും, വെള്ളത്തിനടിയിൽ നടത്തിയ ഉത്ഖനനങ്ങളിലും, ഒരു ആസൂത്രിത നഗരത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ കണ്ടെത്തി. വലിയ കൽക്കെട്ടുകൾ, തൂണുകൾ, കോട്ടയുടെ അടിത്തറകൾ, കപ്പലുകൾ നങ്കൂരമിടുന്ന കല്ലുകൾ (Stone Anchors) എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഈ കണ്ടെത്തലുകൾ പുരാതന ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ വിവരിക്കുന്ന ദ്വാരകയുമായി സാമ്യമുള്ള ഒരു തുറമുഖ നഗരത്തിന്റെ സാധ്യതകളെ ഉറപ്പിക്കുന്നു.
ചില പുരാവസ്തു ഗവേഷകർ ഈ അവശിഷ്ടങ്ങൾക്ക് ഏകദേശം ബി.സി.ഇ. 1500-നോടടുത്താണ് പഴക്കം കണക്കാക്കുന്നത്. ഇത് മഹാഭാരതത്തിലെ കാലഘട്ടവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാൻ സാധ്യത നൽകുന്നു. മറ്റ് പഠനങ്ങൾ, ഈ നഗരം ബി.സി.ഇ. 3000-ത്തിനും 1500-നും ഇടയിലോ അല്ലെങ്കിൽ അതിലും മുമ്പോ നിലനിന്നിരിക്കാമെന്നും, സമുദ്രനിരപ്പിലുണ്ടായ വർദ്ധനവ് മൂലമാണ് കടലിൽ മുങ്ങിയതെന്നും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.
ദ്വാരകയുടെ ഈ ചരിത്രം മിഥ്യയും യാഥാർത്ഥ്യവും കൂടിക്കലർന്ന ഒരു പുരാതന ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരത്തിന്റെ ശേഷിപ്പായി ഇന്നും ലോകശ്രദ്ധ ആകർഷിക്കുന്നു.
















