അന്വേഷണം വാർത്തകൾ ലഭിക്കാന് വാട്സാപ്പ് ചാനലില് ചേരൂ.ഭോപ്പാല് ദുരന്തം വെറും ഒരു വ്യവസായ ദുരന്തം മാത്രമല്ല, മനുഷ്യന്റെ ജീവന് കോര്പ്പറേറ്റ് ലോകം നല്കിയ വില കുറഞ്ഞ പരിഗണനയുടെ പ്രതീകമാണ്. ഇത് ഇന്ത്യന് നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയുടെയും ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെയും പരാജയമായി കൂടെ കാണേണ്ടതുണ്ട്. 1984 ഡിസംബര് 2 രാത്രിയില് മധ്യപ്രദേശിലെ ഭോപ്പാലില് സംഭവിച്ച ദുരന്തം. കുത്തക കമ്പനികളുടെ ലാഭക്കൊതിയുടെ ലോകചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യാവസായിക നരഹത്യയായിരുന്നു. യൂണിയന് കാര്ബൈഡ് കോര്പ്പറേഷന്റെ (UCC) കീടനാശിനി പ്ലാന്റില് നിന്നുള്ള മീഥൈല് ഐസോസയനേറ്റ് (MIC) വാതക ചോര്ച്ചയാണ് ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ ജീവനെടുത്ത ദുരന്തത്തിന് കാരണമായത്.
ദുരന്തത്തിന്റെ കാരണവും സുരക്ഷാ വീഴ്ചകളും ഭോപ്പാല് ദുരന്തം യാദൃച്ഛികമായി സംഭവിച്ച ഒരു അപകടമായിരുന്നില്ല. കമ്പനിയുടെ കുറ്റകരമായ അനാസ്ഥയുടെയും സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങള് പാലിക്കാത്തതിന്റെയും ഫലമായിരുന്നു. സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളുടെ പരാജയം വിഷവാതകം സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന ടാങ്കിലെ ശീതീകരണ സംവിധാനം (Refrigeration Unit), വാതകത്തെ നിര്വീര്യമാക്കാനുള്ള സ്ക്രബ്ബര്, അമിതമര്ദ്ദം കുറയ്ക്കുന്ന ഫ്ളെയര് ടവര് എന്നിവയെല്ലാം പ്രവര്ത്തനരഹിതമായിരുന്നു. ലാഭം കുറഞ്ഞപ്പോള്, കമ്പനി സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങള് അവഗണിക്കുകയും, ആവശ്യത്തിന് പരിശീലനം ലഭിച്ച ജീവനക്കാരുടെ എണ്ണം കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.
അമേരിക്കന് സ്റ്റാന്ഡേര്ഡുകള് ഭോപ്പാല് പ്ലാന്റില് പാലിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. വാതക ചോര്ച്ച ടാങ്കില് വെള്ളം കലര്ന്നതിനെ തുടര്ന്ന് താപനില 200°C കടക്കുകയും, രാസപ്രവര്ത്തനത്തിലൂടെ സമ്മര്ദ്ദം വര്ദ്ധിച്ച് ഏകദേശം 40 ടണ് MIC വാതകം അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് അതിശക്തമായി വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. അര്ദ്ധരാത്രിയില് ഉറങ്ങിക്കിടന്ന ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യരാണ് വാതകച്ചോര്ച്ചയുടെ ഇരകളായത്. കാറ്റിന്റെ ദിശയില് വിഷവാതകം ഭോപ്പാല് നഗരത്തിന്റെ പകുതിയോളം ദൂരം വ്യാപിച്ചു. 8,000-ത്തിനും 10,000-ത്തിനും ഇടയില് ആളുകള് ആദ്യ ദിവസങ്ങളില് മരിച്ചതായി കണക്കുകള് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദീര്ഘകാല രോഗങ്ങള് കാരണം 16,000-ത്തിലധികം ആളുകള് മരിച്ചു.
5 ലക്ഷത്തിലധികം ആളുകള്ക്ക് ശാരീരികമായ പരിക്കുകള് ഏല്ക്കുകയും, കാഴ്ചക്കുറവ്, ശ്വാസകോശ രോഗങ്ങള്, കാന്സര്, വൃക്കരോഗങ്ങള് തുടങ്ങിയ ഗുരുതരമായ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളാല് ബുദ്ധിമുട്ടുകയും ചെയ്യുന്നു. ചോര്ച്ചയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങള് മണ്ണിലും ഭൂഗര്ഭജലത്തിലും കലര്ന്ന്, ഫാക്ടറിക്ക് ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശത്ത് ഇന്നും ജലമലിനീകരണം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ദുരന്തത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോള്, കമ്പനിക്ക് എതിരെ സ്വീകരിച്ച നിയമനടപടികളും നല്കിയ നഷ്ടപരിഹാരവും നീതി നിഷേധമായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. 1989ല് ഇന്ത്യന് സര്ക്കാരും യൂണിയന് കാര്ബൈഡും (യു.സി.സി) തമ്മില് ഒരു ഒത്തുതീര്പ്പിലെത്തി.
യു.സി.സി 470 മില്യണ് ഡോളര് (ഏകദേശം 715 കോടി രൂപ) നഷ്ടപരിഹാരമായി നല്കി. ഓരോ ഇരയ്ക്കും കിട്ടിയ തുക തുച്ഛമായിരുന്നു എന്നതിനാല് ഈ ഒത്തുതീര്പ്പ് ഏറെ വിമര്ശിക്കപ്പെട്ടു. യു.സി.സി യുടെ പ്രസിഡന്റായിരുന്ന വാറന് ആന്ഡേഴ്സനെ നിയമത്തിന് മുന്നില് കൊണ്ടുവരാന് സര്ക്കാരിന് സാധിച്ചില്ല. ദുരന്തത്തില് മരിച്ചവരുടെയും പരിക്കേറ്റവരുടെയും എണ്ണം കുറച്ചു കാണിച്ചതിലൂടെ നഷ്ടപരിഹാരം വെട്ടിക്കുറച്ചു എന്നാരോപിച്ച്, ഇരകളുടെ സംഘടനകള് ഇപ്പോഴും നിയമപരമായ പോരാട്ടത്തിലാണ്. 2023-ല് സുപ്രീം കോടതി അധിക നഷ്ടപരിഹാരം ആവശ്യപ്പെട്ടുള്ള ഹര്ജി തള്ളി. ദുരന്തത്തിന് ശേഷം യൂണിയന് കാര്ബൈഡിനും (പിന്നീട് കമ്പനി ഏറ്റെടുത്ത ഡൗ കെമിക്കല്സിനും) എതിരെ ശക്തമായ ജനകീയ പ്രതിഷേധങ്ങള് ഉയര്ന്നു വന്നു.
ഭോപ്പാല് ദുരന്തം ആഗോള മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി. ഇരകള്ക്ക് നീതി ലഭിക്കുന്നതിനും, ദുരന്തത്തിന് ഉത്തരവാദികളെ ശിക്ഷിക്കുന്നതിനും വേണ്ടിയുള്ള പ്രക്ഷോഭങ്ങള് ലോകമെമ്പാടും നടന്നു. ഇരകളുടെ സംഘടനകള് നിരാഹാര സമരങ്ങള്, പ്രതിഷേധ റാലികള്, സുപ്രീം കോടതിക്ക് മുന്നിലെ ധര്ണ്ണകള് എന്നിവ സംഘടിപ്പിച്ചു. കമ്പനിയുടെ അവശേഷിക്കുന്ന വിഷമാലിന്യം പൂര്ണ്ണമായും നീക്കം ചെയ്യുക, ഇരകള്ക്ക് മതിയായതും സമയബന്ധിതവുമായ നഷ്ടപരിഹാരം ഉറപ്പാക്കുക, വാറന് ആന്ഡേഴ്സണ് ഉള്പ്പെടെയുള്ളവരെ നിയമനടപടികള്ക്ക് വിധേയമാക്കുക എന്നിവയായിരുന്നു പ്രധാന ആവശ്യങ്ങള്.
ഫാക്ടറി പരിസരം വൃത്തിയാക്കാനും ഇരകളുടെ കുട്ടികള്ക്ക് ചികിത്സ ഉറപ്പാക്കാനും വേണ്ടി ഇപ്പോഴും ശക്തമായ പ്രക്ഷോഭങ്ങള് ഭോപ്പാലില് സജീവമാണ്.
ഭോപ്പാല് വിഷവാതക ദുരന്തം ഉണ്ടായിട്ട് 41 വര്ഷം പൂര്ത്തിയാകുമ്പോള് ഇന്നും അവിടെ മനുഷ്യര് അനുഭവിക്കുന്ന ശാരീരിക മാനസിക പ്രശ്നങ്ങളാണ് ഓര്ക്കേണ്ടത്.
CONTENT HIGH LIGHTS; Industrial homicide driven by greed for profit?: Thousands of sleeping people turned into corpses; The Bhopal disaster of haunting memories?
