അന്വേഷണം വാർത്തകൾ ലഭിക്കാന് വാട്സാപ്പ് ചാനലില് ചേരൂ.നമ്മുടെ കോടതികളില് കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന കേസുകളുടെ കണക്കുകള് എടുത്താല് ആരും ഒന്നു ഞെട്ടിപ്പോകും. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാധിപത്യ രാജ്യമായ ഇന്ത്യയില് ഇത്രയും കേസുകള് വിവിധ കോടതികളില് കെട്ടിക്കിടക്കുന്നുവെന്ന് പറഞ്ഞാല് സത്യത്തില് ആരും ഞെട്ടും. നിലവില് രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള എല്ലാ കോടതികളിലുമായി 5.2 കോടിയിലധികം കേസുകള് കെട്ടിക്കിടക്കുന്നു. ഇതില് 60 ലക്ഷത്തിലധികം കേസുകള് 10 വര്ഷത്തിലേറെയായി നടക്കുന്നവയാണ്. കോടതിയും സര്ക്കാരും നടത്തുന്ന ‘ നാഷണല് ജുഡീഷ്യല് ഡാറ്റ ഗ്രിഡി’ല് നിന്നുള്ളതാണ് ഈ കണക്കുകള് .
തീര്പ്പാക്കാതെ കിടക്കുന്ന കേസുകളുടെ പ്രശ്നം ഉത്തര്പ്രദേശില് പ്രത്യേകിച്ച് ഗുരുതരമാണ്. ഇവിടുത്തെ എല്ലാ കോടതികളിലുമായി 1 കോടി 20 ലക്ഷത്തിലധികം കേസുകള് കെട്ടിക്കിടക്കുന്നു. അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയില് വളരെക്കാലമായി കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന കേസുകളുടെ വിഷയം അടുത്തിടെ ഏറെ ചര്ച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ വര്ഷം ഫെബ്രുവരിയില് ഒരു തീരുമാനത്തില്, മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടുകളായി കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന നിരവധി കേസുകള് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയില് നിന്ന് കേള്ക്കുന്നുണ്ടെന്ന് സുപ്രീം കോടതി പറഞ്ഞു. അതേസമയം, ഹൈക്കോടതിയില് കേസുകള് ഫയല് ചെയ്യുന്നതിനും ലിസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നതിനുമുള്ള പ്രക്രിയ തകര്ന്നുവെന്ന് സുപ്രീം കോടതിയുടെ മറ്റൊരു ബെഞ്ച് ഈ വര്ഷം ജനുവരിയില് അഭിപ്രായപ്പെട്ടിരുന്നു.
അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയില് കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന കേസുകളുടെ എണ്ണം വര്ദ്ധിച്ചുവരുന്നതായും സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകള് കാണിക്കുന്നു. നിലവില് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയില് 11 ലക്ഷത്തിലധികം കേസുകള് കെട്ടിക്കിടക്കുന്നുണ്ട്. അടുത്തിടെ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ‘ ഇന്ത്യ ജസ്റ്റിസ് റിപ്പോര്ട്ട് 2025 ‘ പ്രകാരം, അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയിലെ ഓരോ ജഡ്ജിയുടെയും മുമ്പാകെ ശരാശരി 15,000 കേസുകള് കെട്ടിക്കിടക്കുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യയില് തീര്പ്പാക്കാത്ത കേസുകളുടെ അവസ്ഥയെയും നീതി ലഭ്യമാകുന്നതിന്റെ പ്രശ്നത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു പഠനമാണ് ‘ഇന്ത്യ ജസ്റ്റിസ് റിപ്പോര്ട്ട്’. ഇന്ത്യ ജസ്റ്റിസ് റിപ്പോര്ട്ട് 2022 അനുസരിച്ച് , അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയിലെ കേസുകള് ശരാശരി 11 വര്ഷത്തിലധികം കെട്ടിക്കിടക്കുന്നു. ഈ റിപ്പോര്ട്ടിനായി 25 സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ കോടതികള് പഠിച്ചു. ഇതില്, ഉത്തര്പ്രദേശിലെ ഹൈക്കോടതിയില് കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന കേസുകളുടെ ശരാശരി സമയം ഏറ്റവും ഉയര്ന്നതായിരുന്നു. ഇത്രയും വലിയ കേസുകള് അവരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവരില്, അതായത് വാദികളില് എന്ത് സ്വാധീനമാണ് ഉണ്ടാക്കുന്നത്? കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന കേസുകള് വെറുമൊരു സ്ഥിതിവിവരക്കണക്ക് മാത്രമല്ല. കേസ് കെട്ടിക്കിടക്കുന്നത് എന്നാല് ഒരാള് ജയിലില് കഴിയുന്നു, സ്വത്ത് കാര്യങ്ങള് പതിറ്റാണ്ടുകളായി പരിഹരിക്കപ്പെടാതെ കിടക്കുന്നു, ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, നീതി ലഭിക്കുന്നില്ല എന്നൊക്കെയാണ് അര്ത്ഥമാക്കുന്നത്.
ഹൈക്കോടതി മാപ്പ് പറഞ്ഞപ്പോള്
ഹൈക്കോടതി അടുത്തിടെ പുറപ്പെടുവിച്ച രണ്ട് തീരുമാനങ്ങളില് കാലതാമസത്തിന് ക്ഷമാപണം നടത്തിയതില് നിന്ന് സാഹചര്യം മനസ്സിലാക്കാന് കഴിയും. 1979ലെ ഒരു ബലാത്സംഗ, കൊലപാതക കേസില് ഹൈക്കോടതി വിധി പറഞ്ഞത് ഈ ഏപ്രിലിലാണ്, അതായത് 46 വര്ഷങ്ങള്ക്ക് ശേഷം. അതേസമയം, അഞ്ച് പ്രതികളില് നാലുപേര് മരിച്ചു. ഒരു പ്രതി മാത്രമേ ജീവിച്ചിരിപ്പുള്ളൂ. ഇപ്പോള് അദ്ദേഹത്തിന് 74 വയസ്സായി. ഈ കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആളുകളോടും മുഴുവന് സമൂഹത്തോടും കോടതി ഈ കാലതാമസത്തിന് ഖേദം പ്രകടിപ്പിച്ചു. അടുത്തിടെ മറ്റൊരു കേസ് കോടതിയുടെ പരിഗണനയ്ക്ക് വന്നു. ഇതില് ദത്തെടുക്കല് സാധുതയുള്ളതാണോ അല്ലയോ എന്ന് അയാള്ക്ക് തീരുമാനിക്കേണ്ടി വന്നു. ഹൈക്കോടതി ഇത് തീരുമാനിക്കാന് 41 വര്ഷമെടുത്തു. 2024 ഡിസംബറില് നല്കിയ തീരുമാനത്തില് കോടതി പറഞ്ഞു, ‘ഈ തീരുമാനത്തിലെത്താന് നാല് പതിറ്റാണ്ടെടുത്തു, അതിനാല് കോടതി വ്യവഹാരികളോട് ക്ഷമ ചോദിക്കുന്നു.’
ഇത് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയില് എടുത്ത സമയം മാത്രമാണ്. ഹൈക്കോടതിക്ക് മുമ്പാകെ, വിചാരണ കോടതിയിലും കേസ് കേള്ക്കുന്നുണ്ട്. ഇതുമാത്രമല്ല, കേസ് പതിറ്റാണ്ടുകളായി നടന്നാലും, ഹൈക്കോടതിയുടെ തീരുമാനത്തിനെതിരെ സുപ്രീം കോടതിയില് അപ്പീല് നല്കാം. അത്തരമൊരു സാഹചര്യത്തില്, കേസ് കൂടുതല് കാലം നീണ്ടുപോവാന് സാധ്യതയുണ്ട്.
അഭിഭാഷകര് എന്താണ് ചിന്തിക്കുന്നത്?
കോടതികളില് കേസുകള് വേഗത്തില് തീര്പ്പായില്ലെങ്കില്, നിരാശരായ ആളുകള് നിയമം കൈയിലെടുക്കാന് തുടങ്ങുമെന്ന് പല അഭിഭാഷകരും ഭയപ്പെടുന്നു. കോടതികളില് കേസുകള് വേഗത്തില് പരിഹരിക്കപ്പെടാത്തതിനാല്, ആളുകള് ‘നിയമവിരുദ്ധ’ മാര്ഗങ്ങളിലൂടെ തര്ക്കങ്ങള് പരിഹരിക്കാന് ശ്രമിക്കുന്നുവെന്ന് പല അഭിഭാഷകരും പറഞ്ഞു. അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയിലേക്കുള്ള യാത്രയില് നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങളെക്കുറിച്ചും ആളുകള് പറഞ്ഞു. ഹൈക്കോടതിയില് കേസ് നടത്തുക എന്നത് എളുപ്പമുള്ള കാര്യമല്ലെന്ന് അഭിഭാഷകര് പറയുന്നു. അഭിഭാഷകരുടെയും കേസിന്റെയും ചെലവുകള്ക്ക് പുറമെ, അലഹബാദിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്യാനും പ്രയാസമാണ്. വിസ്തീര്ണ്ണത്തിന്റെ കാര്യത്തില് ഇന്ത്യയിലെ നാലാമത്തെ വലിയ സംസ്ഥാനമാണ് ഉത്തര്പ്രദേശ്. ലഖ്നൗവില് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയുടെ ഒരു ബെഞ്ചും ഉണ്ട്. ലഖ്നൗ ഹൈക്കോടതി ബെഞ്ചിന്റെ അധികാരപരിധിയില് 16 ജില്ലകള് ഉള്പ്പെടുന്നു. ബാക്കി 59 ജില്ലകള് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയുടെ കീഴിലാണ് വരുന്നത്.
ലഖ്നൗ കാണ്പൂരിനേക്കാള് അടുത്താണെന്നത് ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്. ഇതിനു ശേഷവും കാണ്പൂരിലെ കേസുകള് പ്രയാഗ്രാജിലെ അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയുടെ കീഴിലാണ് വരുന്നത്. ലഖ്നൗവിന്റെ അധികാരപരിധിയില് കൂടുതല് ജില്ലകള് ഉള്പ്പെടുത്തണമെന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ അഭിഭാഷകര് വര്ഷങ്ങളായി ആവശ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ, ഹൈക്കോടതിയുടെ ഒരു പുതിയ ബെഞ്ചും സൃഷ്ടിക്കണം. കുറച്ച് വര്ഷങ്ങള്ക്ക് മുമ്പ്, പടിഞ്ഞാറന് ഉത്തര്പ്രദേശില് നിന്നുള്ള അഭിഭാഷകര് ഹൈക്കോടതിയുടെ പുതിയ ബെഞ്ചിനായി പ്രകടനം നടത്തിയിരുന്നു. ആ സമയത്ത്, അഭിഭാഷകര് പറഞ്ഞത് , തങ്ങള്ക്ക് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയേക്കാള് അടുത്താണ് ലാഹോര് ഹൈക്കോടതി എന്നാണ്.
കേസുകള് കെട്ടിക്കിടക്കുന്നതിന്റെ കാരണങ്ങള് എന്തൊക്കെയാണ്?
കേസുകളുടെ കെട്ടിക്കിടക്കല് വര്ദ്ധിക്കുന്നതിന് നിരവധി കാരണങ്ങളുണ്ടെന്ന് വിദഗ്ദ്ധര് വിശ്വസിക്കുന്നു. 2025 മാര്ച്ചില്, അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയിലെ കേസ് കെട്ടിക്കിടക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള രാജ്യസഭയിലെ ഒരു ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം നല്കവേ, കേന്ദ്ര നിയമമന്ത്രി അര്ജുന് റാം മേഘ്വാള്, ജഡ്ജിമാരുടെ അഭാവം മാത്രമല്ല കേസുകള് കെട്ടിക്കിടക്കുന്നതിന് കാരണമെന്ന് പറഞ്ഞു. മതിയായ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ അഭാവം, അഭിഭാഷകര്, അന്വേഷണ ഏജന്സികള്, വ്യവഹാരികളുടെ സഹകരണം, സമയം ചോദിക്കുന്ന അഭിഭാഷകര് ഇതെല്ലാം കേസുകള് നീണ്ടുനില്ക്കുന്നതിന് കാരണമാണെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയിലെ മുതിര്ന്ന അഭിഭാഷകന് അമരേന്ദ്ര നാഥ് സിംഗ് പറയുന്നത്, എക്സിക്യൂട്ടീവ് അതിന്റെ ജോലി ശരിയായി ചെയ്താല്, പല കേസുകളും കോടതിയില് എത്തുക പോലും ഇല്ല എന്നാണ്. കൂടാതെ, മികച്ച അഭിഭാഷകരും ജഡ്ജിമാരും ഉണ്ടാകുന്നത് ഹൈക്കോടതിയെ മികച്ച രീതിയില് പ്രവര്ത്തിക്കാന് പ്രാപ്തമാക്കും. ‘ചിലപ്പോള് തീരുമാനം നിങ്ങള്ക്ക് അനുകൂലമായി വന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അത് പാലിക്കപ്പെടുന്നില്ല. അത്തരമൊരു സാഹചര്യത്തില്, നിങ്ങള് വീണ്ടും കോടതിയില് പോകേണ്ടിവരും,’ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
കോവിഡ് മഹാമാരിക്ക് ശേഷം ചില ഹൈക്കോടതികളില് കേസ് ഫയലിംഗ് ഓണ്ലൈനായി ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് ചില അഭിഭാഷകര് പറയുന്നു. ആളുകള് ഓണ്ലൈനിലും ചര്ച്ച ചെയ്യുന്നു. മറുവശത്ത്, അലഹബാദില് നിലവില് ഈ സൗകര്യങ്ങള് കുറവാണ്. കോടതിക്ക് മുന്നില് നിരവധി കേസുകളുണ്ട്, അതുകൊണ്ടാണ് ഇവിടെ ഓരോ ദിവസവും വിലപ്പെട്ടതായിരിക്കുന്നത്. പലപ്പോഴും അഭിഭാഷകരും വിവിധ കാരണങ്ങളാല് പണിമുടക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഈ വര്ഷം മാര്ച്ചില്, ജസ്റ്റിസ് യശ്വന്ത് വര്മ്മയുടെ സ്ഥലംമാറ്റ വിഷയത്തില് ഹൈക്കോടതി ബാര് അസോസിയേഷന് അനിശ്ചിതകാല പണിമുടക്ക് പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. ഈ സമരം അഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഈ വര്ഷം ഫെബ്രുവരിയില് ജഡ്ജിമാരെ നിയമിക്കാത്തതില് പ്രതിഷേധിച്ച് അഭിഭാഷകര് ഒരു ദിവസത്തെ പണിമുടക്ക് നടത്തിയിരുന്നു.
അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയില് ആകെ 160 ജഡ്ജിമാരുടെ തസ്തികകളുണ്ട്. ഇതില് ലഖ്നൗ ബെഞ്ചും ഉള്പ്പെടുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, സര്ക്കാര് കണക്കുകള് പ്രകാരം, നിലവില് 88 തസ്തികകളില് മാത്രമേ ജഡ്ജിമാരെ നിയമിച്ചിട്ടുള്ളൂ. അതായത് 72 ജഡ്ജിമാരുടെ തസ്തികകള് ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു. ഈ വര്ഷം ഫെബ്രുവരിയില് മുതിര്ന്ന അഭിഭാഷകന് സതീഷ് ത്രിവേദി അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയില് ഒരു ഹര്ജി ഫയല് ചെയ്തു. ഹൈക്കോടതിയിലെ ഒഴിവുള്ള ജഡ്ജിമാരുടെ തസ്തികകള് ഉടന് നികത്തണമെന്ന് ഹര്ജിയില് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. ചട്ടങ്ങള് അനുസരിച്ച്, ഏതൊരു ജഡ്ജിയുടെയും തസ്തിക നികത്തുന്നതിനുള്ള നടപടിക്രമങ്ങള് അദ്ദേഹം വിരമിക്കുന്നതിന് ആറ് മാസം മുമ്പ് ആരംഭിക്കണമെന്ന് ഹര്ജിയില് പറയുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഇത് എല്ലായ്പ്പോഴും പാലിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
ജഡ്ജിമാരുടെ മേലുള്ള ജോലി സമ്മര്ദ്ദം
അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയിലെ ഏതെങ്കിലും ദിവസത്തെ കോസ് ലിസ്റ്റ് പരിശോധിച്ചാല്, അത് ആയിരക്കണക്കിന് പേജുകള് നീളമുള്ളതായിരിക്കും. ഏത് കേസ് ഏത് ദിവസം പരിഗണിക്കും എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങള് ‘കാരണ പട്ടികയില്’ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഓരോ ജഡ്ജിയുടെ മുമ്പിലും ദിവസവും നൂറുകണക്കിന് കേസുകള് കെട്ടിക്കിടക്കുന്നു. ഒരു ജഡ്ജിയുടെ മുമ്പാകെ 400 മുതല് 800 വരെ പുതിയ കേസുകള് കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന നിരവധി ദിവസങ്ങളുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് സതീഷ് ത്രിവേദി തന്റെ ഹര്ജിയില് എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. ഇത് മാത്രമല്ല, നിരവധി പഴയ കേസുകളും ഇതിനൊപ്പം പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ഹൈക്കോടതിയിലെ ജഡ്ജിക്ക് കേസുകള് കേള്ക്കാന് ദിവസവും അഞ്ച് മണിക്കൂര് അല്ലെങ്കില് 300 മിനിറ്റ് ലഭിക്കും. അത്തരമൊരു സാഹചര്യത്തില്, ഒരു ജഡ്ജി അഞ്ച് മിനിറ്റ് ഒരു കേസ് കേട്ടാല്, അദ്ദേഹത്തിന് 60 കേസുകള് മാത്രമേ കേള്ക്കാന് കഴിയൂ. അത്തരമൊരു സാഹചര്യത്തില്, ചില ജഡ്ജിമാര് കൃത്യസമയത്ത് ഇരിക്കുന്നില്ലെന്ന് ചില അഭിഭാഷകര് പരാതിപ്പെടുന്നു. പേര് വെളിപ്പെടുത്തരുതെന്ന നിബന്ധനയോടെ ഒരു അഭിഭാഷകന് പറഞ്ഞു, ‘പത്ത് മണിക്ക് ജോലി ആരംഭിക്കുന്ന നിരവധി ജഡ്ജിമാരുണ്ട്. എന്നാല് 1112 മണിക്ക് മുമ്പ് ഇരിക്കാത്ത ചിലരുണ്ട്.
ജഡ്ജിമാരെ നിയമിക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്?
ഹൈക്കോടതിയില് ജഡ്ജി നിയമനത്തിന് ഒരു നീണ്ട പ്രക്രിയയുണ്ട്. ഹൈക്കോടതിയിലെ കൊളീജിയം, അതായത് ഏറ്റവും മുതിര്ന്ന മൂന്ന് ജഡ്ജിമാര്, സംസ്ഥാന സര്ക്കാരിന് പേരുകള് അയയ്ക്കുന്നു. തുടര്ന്ന് സംസ്ഥാന സര്ക്കാര് ആ പേരുകള് അവരുടെ അഭിപ്രായങ്ങളോടെ കേന്ദ്ര സര്ക്കാരിന് അയയ്ക്കുന്നു. തുടര്ന്ന് കേന്ദ്രസര്ക്കാര് അത് സുപ്രീം കോടതി കൊളീജിയത്തിന് അയയ്ക്കുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ചീഫ് ജസ്റ്റിസും സുപ്രീം കോടതിയിലെ രണ്ട് മുതിര്ന്ന ജഡ്ജിമാരും ഉള്പ്പെടുന്നതാണ് ഇത്. സുപ്രീം കോടതി കൊളീജിയം പേര് തീരുമാനിക്കുകയും പിന്നീട് കേന്ദ്ര സര്ക്കാരിന് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം സര്ക്കാര് ജഡ്ജിമാരെ നിയമിക്കുന്നു. ജഡ്ജിമാരുടെ നിയമനത്തെച്ചൊല്ലി കോടതി ജഡ്ജിമാരും സര്ക്കാരും തമ്മില് നിരന്തരമായ തര്ക്കം നിലനില്ക്കുന്നുണ്ട്. സുപ്രീം കോടതി അയയ്ക്കുന്ന പേരുകളെ സര്ക്കാര് ജഡ്ജിമാരായി നിയമിക്കുന്നില്ല എന്ന വസ്തുത സംബന്ധിച്ച് നിലവില് സുപ്രീം കോടതിയില് ഒരു കേസ് നടക്കുന്നുണ്ട്.
